Умумий тавсиф
Том Крузни баъзан «80-йилларда чиққан эркак актёрлар орасидаги энг йирик юлдуз» деб аташади. У томошабинларни фақат афишадаги исми билан ҳам залга тортиб кела оладиган актёрлардан бирига айланди. Унинг ёшлик жозибаси ва оппоқ тишларини намоён қиладиган фаришта табассуми бутун дунёда, айниқса ёшлар орасида мухлислар қозонди. Голливудда уни янги Кэри Грант деб аташади.
Крузнинг ўзига хос имижи бор — у мақсадга интилувчан, тиришқоқ йигитларни ўйнайди. Меҳнат ва иш унинг қаҳрамонлари учун ҳаётнинг маъносидир. Баъзан улар енгилтак иш қилиб, бошини йўқотиши мумкин, аммо ташқи дадилlik остида нозик ва осон жароҳатланадиган қалб яширинган. Ташқи қатъиятига қарамай, улар аслида йўлини топа олмаётган, баъзан содда болалардир.
У яратган типаж ёшлар учун жуда жозибали бўлиб чиқди ва Том Крузни ўн йилликнинг ҳақиқий куморига айлантирди. У айни пайтда қизларга ёқадиган жозибали ва йигитларни тортадиган «ўзимизнинг бола». Шу билан бирга, у на ҳаддан зиёд ёрқин индивидуаллик, на тенгсиз чиройга эга — шу боис унга ҳасад қилиш мумкин, аммо адоват ёки нафрат билан эмас.
Болалик ва ёшлик
Болалиги осон кечмади — ота-онаси у 13 ёшида эканида ажрашди. Онаси (ўқитувчи ва актриса) оилани боқиш учун ўзини аямай ишлади. Том эса амакиваччасининг кийимларини кийиб юрди. 17 ёшида руҳоний бўлиш учун семинарияга ўқишга кирди. Тенгдошлари орасида эътироф қозониш истаги уни спорт билан шуғулланишга ундади — у футбол, хоккей, кураш, лижа ва теннис билан шуғулланди. Кураш мусобақасида жароҳат олгандан сўнг бошқа фаолиятларни синаб кўрди ва актёрлик касбини кашф этди.
Кинога кириш
Кино билан танишуви Ф. Дзеффиреллининг «Чексиз муҳаббат» (1981) фильмидан бошланди. Шу йилнинг ўзида «Чечётка» фильми ҳам чиқди — у янги ёш актёрларни кашф этиб, ўсмирлар ҳақидаги ва улар учун мўлжалланган фильмлар тўлқинига старт берди.
Асосий роллар ва муваффақиятлар
«Хавфли иш» (1983) — ўша ёзнинг энг кассовий фильми бўлди. Том Круз бой ота-онанинг итоаткор ўғлини ўйнади. Ота-онаси дам олишга кетгач, у автомобилни кўлга ботиради, уйни ғайриахлоқий жойга айлантиради ва кечани осон феъли бор қиз билан ўтказади. Шу фильмдан сўнг Том Круз Американинг энг истиқболли ва жозибали ёш актёрлари қаторида мустаҳкам ўрин эгаллади.
«Коктейль» (1988) — яна бир «эртак». Брайан Фланнэган — коктейль тайёрлаш санъатини мукаммал эгаллаган бармен. Камбағал йигитдан у бой қизнинг фахрли куёвига айланади. Фильм ёшлар орасида, айниқса машҳур мусиқа, қўшиқлар ва рақслари туфайли, катта шов-шув бўлди.
«Энг мукаммал қурол» (1986) — 350 миллион доллар йиғди. Фильм марказида учишлар орасидаги бўш вақтида мотоцикл минадиган, пляжда волейбол ўйнайдиган ва дўстлари билан кайф қиладиган ёш учувчи туради.
«Пулнинг ранги» (1987) — Мартин Скорсезе уни Пол Ньюман билан бирга суратга таклиф қилди. «Тирик афсона» билан ишлаш истиқболи Крузга шу қадар жозибали туюлдики, у «Энг мукаммал қурол» суратга олишларидан чарчаганига қарамай дарҳол розилик берди. Актёрлик дуэти ажойиб чиқди.
«Ёмғир одами» (1988) — бу фильм Круз учун маълум маънода бурилиш нуқтаси бўлди. Шерикдоши Дастин Хоффман эди, сценарий эса қаҳрамоннинг психологик ривожланишини талаб этарди. Чарли Бэббит — автомобил савдоси билан шуғулланувчи кичик тадбиркор. Фақат пулни қадрлаган қаҳрамоннинг меҳр-муҳаббат ва инсоний муносабатларни англаб бориши Том Круз томонидан ажойиб ижро этилди.
«4 июлда туғилган» — Том Круз Вьетнам ветерани Рон Ковикнинг автобиографик китоби асосидаги бу фильмда ўйнаш учун рози бўлди. Роль унинг одатдаги типажидан тамоман фарқ қиларди. У режиссёр Оливер Стоун билан узоқ суҳбатлашди, уруш ҳақида кўп ўқиди, касалхоналарда соатлаб вақт ўтказди ва Ковик билан кўчада ногиронлар аравасида юрди. Жонбозлик билан тайёрланиш самара берди — шу роли учун у «Оскар»га номинант этилди.
«Момақалдироқли кунлар» — Том Круз ўзи сценарий муаллифи бўлган бу фильмда жозибали автопойгачини ижро этди. Фильм «Энг мукаммал қурол»га ўхшаш — шу қадар тезлик, хавф-хатар ва ўлим яқинлиги. Танқидчилар фильмни жуда юқори баҳоламади, аммо кассада «4 июлда туғилган»дан кўра муваффақиятлироқ бўлди.
Якун
Том Крузнинг сўнгги тўртта фильми жами 1 миллиард 35 миллион доллар йиғди. Машҳурлигига қарамай, у муваффақиятдан бошини айлантирмади. Узоқ вақт лимузинлар, қўриқчилар ва ҳашаматли кийимлардан воз кечиб юрди. Унинг ижодий эволюциясида аниқ босқичлар кўринади: ўрганиш («Хавфли иш»), катталар тажрибасини ўзлаштириш (Ньюман билан ишлаш), ахлоқий сабоқ (Хоффман билан «Ёмғир одами»), азоб-уқубат тажрибаси («4 июлда туғилган»).